Powrót do spisu

Strona główna

'NIEMIECKIE STOPNIE WOJSKOWE Z II WOJNY ŚWIATOWEJ'

Tak wdzięczny temat, jakim jest ostatni największy konflikt ludzkości wiąże się z wieloma znanymi obrazami filmowymi i książkami. Wielu ludzi oglądało i czytało o przeżyciach różnych bohaterów, takich jak hauptmann Kloss czy sturmbannfuhrer Bruner. Powszechnie przyjęło się nawet, że każdy niemiecki oficer z II wojny św. czy osobistość to po prostu 'herr oberszturmbanfyrer'. Jednakże jest to konkretny stopień hierarchii, który odpowiada rozróżnieniu pod względem wojskowym. A hierarchia ta wygląda następująco :

   I.   Zasadniczym stopniem wojskowym we wszystkich armiach świata jest szeregowiec.

         W zależności od rodzaju formacji rozróżniano następujące funkcje:

1. U Niemców szeregowym żołnierzem piechoty był 'SCHUTZE', zarówno w Wehrmachcie jak i SS. Rozróżniano wśród nich fizylierów, czyli strzelców ( FUSILIER, a także MUSKETIER, GRENADIER i JAEGER ); grenadierów pancernych, początkowo w SS a później w Wehrmachcie ( PANZERGRENADIER ); saperów ( PIONIER ).

2. W kawalerii jeźdźcem był 'REITER', a także 'FAHRER'. Chociaż 'reiter' miał bardziej wydźwięk bojowy, ponieważ 'fahrer' oznacza bardziej ujeżdżacza. Kierowcę samochodu nazywano 'KRAFTSFAHRER'.

3. W oddziałach pancernych czołgistę nazywano 'PANZERSCHUTZE'.

4. W artylerii kanonierem był 'KANONIER'.

5. Pozostałe funkcje to: radiotelegrafista ( FUNKER ) i muzyk ( MUZIKERSCHUTZE )

      W SS dodatkowo poprzedzano każdą funkcję runami sig, np.: SS-panzergrenadier, SS-reiter itd. Ta formacja paramilitarna została w trakcie wojny podzielona na ogólną SS ( allgemeine SS ) i bojową ( Waffen-SS ). Stosowano niekiedy pełne określenie dla dokładnego rozróżnienia formacji. W legionach przyłączonych do SS stosowano formę Legions-Schutze. Natomiast w jednostkach cudzoziemskich, aby zaznaczyć ich 'niepełną' przynależność stosowano formę Waffen-Schutze der SS. W ten sposób rozróżniano formacje germańskie ( Niemców, Norwegów, Szwedów i pozostałych ) od innych ( np. Ukraińców, Francuzów ). Co ciekawe, tak popularna i powszechnie znana forma jak SS-mann, która początkowo rzeczywiście była powszechnie stosowana, została całkowicie zniesiona w Waffen-SS.  Przyjęto tam formę SS-Schütze.

II.     Stopniem, który właściwie nie ma odpowiednika w Wojsku Polskim jest 'OBERSCHUTZE'. Można go z grubsza przetłumaczyć na szefa formacji ( piechoty, czołgów itd. ). Różnica w stosunku do funkcji wymienionych przy szeregowcu polega na umieszczeniu przed każdą z nich słowa 'ober', czyli: oberjaeger, obergrenadier, oberreiter itd. Wyjątek w nazewnictwie stanowi jedynie 'panzeroberschutze' i 'Muzikoberschutze'.

W SS poprzedzano ten stopień runami. Wprowadzono go w 1940 r.

III.  Powszechnie znany stopień, z którego słynął Hitler ( GEFREITER ) właściwie nie odpowiada kapralowi tylko STARSZEMU SZEREGOWCOWI. Wynika to z wprowadzenia pośredniego stopnia 'Oberschutze', który nie ma odpowiednika w Wojsku Polskim, a u Niemców dodatkowo rozszerzał hierarchię.

            W SS temu stopniowi odpowiadał SS-Sturmann

IV.  Dopiero 'OBERGEFREITER' odpowiada naszemu KAPRALOWI.

            W Sztafetach Ochrony Hitlera to SS-Rottenführer.

V.      STABSGEFREITER ( SS-Stabsrottenführer ). Ten stopień nie ma odpowiednika w polskim wojsku. Dosłownie tłumacząc jest to KAPRAL SZTABOWY.

                  Podoficerowie:

VI.      UNTEROFFIZIER ( SS-Unterscharführer ). W Wojsku Polskim to PLUTONOWY.

VII.     UNTERFELDFEBEL ( SS-Scharführer ). Brak odpowiednika w Wojsku Polskim.

VIII.    FAHRNICH ( SS-Standarten Junker ). Można powiedzieć, że jest to PODCHORĄŻY..

IX.      FELDFEBEL ( SS-Oberscharführer ), czyli SIERŻANT.

X.       OBERFELDFEBEL ( SS-Hauptscharführer ). U nas to STARSZY SIERŻANT.

XI.      OBERFAHRNICH ( SS-Oberstandarten Junker ). Ten stopień odpowiada z grubsza CHORĄŻEMU.

XII.     STABSFELDFEBEL ( SS-Sturmscharführer ) to SIERŻANT SZTABOWY.

Oficerowie:

XIII.     LEUTNANT ( SS-Untersturmführer ) to PODPORUCZNIK.

XIV.     OBERLEUTNANT ( SS-Obersturmführer ) to PORUCZNIK.

XV.      HAUPTMANN ( SS-Hauptsturmführer ) to KAPITAN.

XVI.     MAJOR ( SS-Sturmbannführer ).

XVII.    OBERSTLEUTNANT ( SS-Obersturmbannführer ) to PODPUŁKOWNIK.

XVIII.   OBERST ( SS-Standartenführer ) to PUŁKOWNIK. W SS rozróżniano jeszcze stopień  OBERFUHRER. Był to stopień honorowy, który odpowiadał z grubsza pułkownikowi.

Generałowie:

XIX.         GENERALMAJOR ( SS-Brigadeführer und Generalmajor der Waffen-SS ) to GENERAŁ BRYGADY.

XX.           GENERALLEUTNANT ( SS-Gruppenführer und Generalleutnant der Waffen-SS ) to GENERAŁ DYWIZJI.

XXI.         GENERAL DER ... ( SS-Obergruppenführer und General der Waffen-SS ) to GENERAŁ BRONI. W Wehrmachcie rozróżniano następujące rodzaje broni dla tego stopnia:

1.      GENERAL DER INFANTERIE ( Generał Piechoty )

2.      GENERAL DER PANZERTRUPPEN ( Generał broni Pancernej )

3.      GENERAL DER ARTILERIE ( Generał Artylerii )

4.      GENERAL DER PIONIERE ( Generał wojsk Inżynieryjnych )

5.      GENERAL DER GEBIRGSTRUPPEN ( Generał wojsk Górskich )

6.      GENERAL DER KAVALERIE ( Generał Kawalerii )

XXII.      GENERALOBERST ( SS-Oberstgruppenführer und Generaloberst der Waffen-SS ) to GENERAŁ ARMII.

XXIII.    GENERALFELDMARSCHALL to dla nas MARSZAŁEK POLNY.

XXIV.   REICHSFUHRER-SS. Ten stopień właściwie nie miał charakteru                                 urzędowego czy wojskowego. Odznaczał się nim przywódca SS i Policji Heinrich Himmler. Niektórzy podają, iż stopień ten odpowiada marszałkowi. Nie jest to prawdą. Stopień ten był jedyny w swoim rodzaju i nie miał żadnego odpowiednika w armii.

      Dla lepszego zrozumienia znaczenia ostatniego wymienionego stopnia można posłużyć się przykładem Baldura von Schiracha. Był on Reichsjugendfuhrerem i dowodził Hitler Jugend. Pewne skojarzenie przywodzi też na myśl stopień Reichsleitera. Wszystkie te funkcje miały wydźwięk partyjno - polityczny i takimi właśnie były. Naziści lubowali się w nadawaniu sobie i innym stopni o charakterze wojskowym, politycznym i urzędowym. Często nadawali wyróżnienia honorowe. Stąd właśnie wzięły się przeróżne nazwy i określenia.

           Stopnie SS także najczęściej miały charakter polityczny, honorowy lub urzędowy. Podobnie było w SA, z której SS się wywodziła i z czasem przerosła. Kiedy zaczęto tworzyć podwaliny elitarnych formacji III Rzeszy w łonie tej paramilitarnej organizacji jej stopnie starano się zrównać ze znaczeniem w hierarchii wojskowej. Na co oczywiście nie przystawali zawodowi żołnierze. Jednakże w miarę trwania wojny Wehrmacht nieraz przekonał się o znaczeniu bojowym Waffen-SS. Zresztą pierwsze frontowe jednostki, które walczyły w Polsce były szkolone przez zawodowych oficerów. Były nawet okresy, kiedy stosowano stopnie Wehrmachtu, aby jeszcze przed wojną podkreślić profesjonalizm czterech szkolonych pułków.

             Z czasem podczas trwania wojny każdy szeregowiec SS miał możliwość w ciągu dwóch lat awansować do stopnia oficerskiego. Najsłynniejszym przykładem odzwierciedlającym zasadę: 'Nie matura, lecz chęć szczera czyni ze mnie oficera' niech będzie postać Oberstgruppenfuhrera Josefa 'Seppa' Dietricha. Nie miał on żadnego wykształcenia wojskowego. Ukończył jedynie 8 klas szkoły podstawowej. W I wojnie światowej zaszedł on do stopnia sierżanta. Mimo to w II wojnie św. uczyniono go najwyższym generałem w hierarchii. Podobno nie potrafił nawet czytać mapy sztabowej. Mimo to potrafił wpłynąć na swoich żołnierzy i miał z nimi dobre porozumienie. Wielu dowódców Wehrmachtu bardzo go sobie ceniło. Jego przyjacielem był między innymi słynny generał pułkownik Heinz Guderian. Co ciekawe, sam Dietrich uważał się bardziej za generała Wehrmachtu niż SS. Nie łączyły go zbyt dobre stosunki z Himmlerem. Za to cieszył się absolutnym poparciem Hitlera, którego szefem ochrony był jeszcze przed dojściem nazistów do władzy.

               Cała różnorodność stopni w hierarchii III Rzeszy wynikała z różnorodności organizacyjnej w całym państwie i partii. Można było odnieść wrażenie, że niemal każdy ma jakiś mundur i przynależy do jakiejś organizacji skupiającej go w jakimś rzemiośle czy grupie społecznej. Stąd powstała cała różnorodna mozaikowatość stopni, odznak, oznak i funkcji.

               Hierarchia tu omówiona stanowi podstawę dla wszystkich innych, które przyjęto w organizacjach młodzieżowych, paramilitarnych czy formacjach obcokrajowych walczących po stronie Niemiec. Można przyjąć, że tak wielkiej różnorodności nie zastosowano w żadnym innym państwie w historii. Jedynie Związek Radziecki mógłby jeszcze rywalizować z tak ogromnym tworem hierarchicznym. Chociaż raczej nie miałby szans w stosunku do tak zmilitaryzowanego państwa jak Niemcy hitlerowskie.